|
Skúli Möller, formaður Félags leiðsögumanna (03.01.2011) Þjálfun: Leiðin fam á við Leiðsögumenn eru fulltrúar borga, svæða og landa. Það er að miklu leiti undir þeim komið hvort ferðamönnum finnist þeir velkomnir, hvort þeim langi til að dveljast lengur eða ákveða að koma aftur. Leiðsögumenn geta hjálpað ferðamönnum við að skilja menningu svæðisins sem er heimsótt og gang lífs íbúanna. Leiðsögumenn eru oft þeir einu sem ferðamenn eiga samskifti við á svæðinu. Þeir geta því stuðlað mjög að gagnkvæmum skilningi milli þjóða og menningarsvæða. Yfirskriftin og málsgreinarnar hér að ofan eru úr byrjun á smá hefti sem FEG (Federation of European Guides), Evrópu samband leiðsögumanna sendi frá sér 2007. FEG stefndi að því frá stofnun 1986 að koma á sameiginlegum þjálfunarmarkmiðum. Könnun var gerð 1996 á þjálfun leiðsögumanna og nauðsynlegum hæfileikum. Í ljós kom að margbreytileiki þjálfunarkerfa í Evrópu var slíkur að þróun sameiginlegs kerfis fyirir álfuna var ekki æskileg. FEG hélt þó lengra og 2002/3 voru leiðsögumenn í aðildarlöndum spurðir um hvað þeim finndist ætti að vera í þjálfunarkerfum til að þjálfa leiðsögumenn með árangri svo þörfum ferðamönnum dagsins í dag væri mætt. Svörin sýndu að þarfir greinarinnar samsama sig sama hvar þeir leiðsegja eða hvaða þjálfun þeir hafa hlotið. Þetta varð til þess að FEG samdi leiðbeiningar um þjálfun og kennslu leiðsögumanna. Leiðbeiningarnar veita hverju landi, svæði eða borg frelsi til að ákveða gráðu, umfang og aðalsvæði þjálfunar verkefna en staðfesta þarfir fyrir þjálfun leiðsögumanna sem munu hafa í för með sér gæða leiðsöguþjónustu í öllum aðildarlöndunum. Þjálfun og kennsla leiðsögumanna verður að innihalda svæðisgreinda kjarnaþekkingu og miða við evrópskan bakgrunn sem og fagmannlega eiginleika sem eru nauðsynlegir svo kynna megi á árangursríkan hátt þessa kjarnaþekkingu. Það er mikilvægt að læra og tileinka sér þessa þekkingu og eiginleika á svæðum og stöðum þar sem þær verða notaðir þar sem alltaf verður að aðlaga það að aðstæðum á staðnum. Þetta leiddi til þess að sett var fram kennslugráða C, á mælikvarða ESB og nemur hún 600 einingum (TU = training units). TU eining er 60 mínútur. Ef við breytum þessum 600 TU í íslenskar kennslustundir þá þyrftu þær að vera 900. Leiðsögunám í Menntaskólanum í Kópavogi, hvaðan langflestir fagmenntaðir leiðsögumenn hafa útskrifast nemur 480 kennslustundum og hið nýja nám í Endurmenntun HÍ bíður upp á aðeins fleiri kennslustundir. Nú er kannski rétt að spyrja hvernig var talan 600 fundin. Eins og sagði áður er leiðsögunám mjög misjafnlega langt og er borga- og svæðisnám styst, má nefna Gautaborg og Álaborg sem dæmi en þar er námið um 200 stundir, Ef nám sem tekur til heils land er skoðað má nefna England, en þar skiptist námið í tvennt, kallast það Blue Badge og Green Badge og er það bláa 1300 stundir en það græna um 1000. (Leiðsögumenn fá annað hvort bláan skjöld eða grænan) Einnig má nefna Grikkland með allar sínar fornminjar. Þar er námið langlengst eða 2,5 ár. Engin einhlýt skýring er á tölunni 600 nema ef vera skyldi meðaltal. Er þá eitthvað vit í kennsluáætlun sem byggð er á meðaltali. Hér verður fyrst að athuga að þetta er lágmark. Lágmark ef hægt á að vera að meta námið sem fullgilt fyrir þá sem vilja geta unnið sem faglærðir leiðsögumenn í landi sínu öllu, þ.e. eins og þau okkar sem lokið hafa námi frá viðurkenndum leiðsöguskólum og höfum hér í huga að viðurkenndir skólar eru þeirii einir sem bjóða upp á nám sem byggt er á námsskrá sem Menntamálaráðuneytið gaf út 2004 eða meira. Eins og ég nefndi fyrr setti FEG framleið beiningar um leiðsögunám. Þær hafa nú verið gerðar að evrópsku regluverki af CEN, sem er Commission for European Normalization, og hefur númerið EN 15565. Nú stöndum við frammi fyrir mikilvægri spurning: Vantar eitthvað í leiðsögunám hjá okkur sem er í evrópska modelinu eða er allt til staðar en að við þurfum bara að skerpa á. Því miður sleppum við ekki svo auðveldlega. Hér kemur tvennt til. Við höfum nú svart á hvítu hvað fullkomið leiðsögunám þarf að taka til. Hitt, sem við sem fagfélag þurfum líka sérstaklega að hafa í huga er að Félag leiðsögumanna hefur í nokkur ár unnið að því að afla stétt okkur viðurkenningar srjónvalda svo við getum beitt okkur gegn innstreymi ómenntaðra “leiðsögumanna” og hópstjóra sem eru látnir “leiðsegja”. En hvað hefur þessi barátta okkur með námið eða lengd þess og umfang að gera? Snertir þetta kannski líka stjórnvöld? Það hefur komið í ljós að aðeins örfá Evrópulönd hafa viðurkennta leiðsögumenn sem full Gilda sstarfsstétt. Eitt af frumskilyrðum þess að svo megi verða eð að stsjórnvöld í viðkomandi landi fullgildi þessa nýju námsskrá EN 15565. Þegar það hefur verið gert á efitrleikurinn að vera auðveldari þ.e. tilvist leiðsögumanna sem starfsstséttar yrði staðfest (regulated). En hverju breytir staðfesting? Erum við ekki á evrópska efnahagssvæðinu þar sem frítt flæði vinnuafls er til staðar? Jú, rétt er það. En þegar við fáum staðfestingu þá munum við öðlast rétt til að fylgjast með þeim sem koma hingað erlendis frá til að “leiðsegja“. Þá megum við óska eftir að sjá skilríki um að viðkomandi hafi lokið viðurkenndu námi í Evrópu, ef ekki má vísa viðkomandi frá. Það sama á auðvitað við um þá sem eru frá löndum utan EES. Fyrr nefndi ég að það vantar í nám okkar svo vel verði. Þar skal fyrst nefna að það er margt í umhverfinu erlendis sem við förum lítið í en þurfum að auka svo við séum fær um að gera samanburð. Það þarf líka að auka verklega þjálfun og má þar nefna kynningartækni, samskiptatækni og hópstjórnun. Að lokum skal nefnt það sem felst mest í námi okkar en það er svæðis/lands þekkingar modelið og skal þar minnst á sögu, umhverfis menningu, menningu, efnahag og daglegt líf í landinu í dag. o.fl. Hér skal staðar numið. Innan félagsins okkar er starfandi skólanefnd og sitja í henni þaulreyndir leiðsögumenn sem hafa mikinn áhuga á leiðsögunáminu. Ég mun á næsta stjórnarfundi gera tillgöu um að skólanefndinni verði falið að fara betur í saumana á nýju reglugerðinni EN 15565 og gera síðan tillögu til stjórnar um hvaða breytingum á leiðsögunáminu þarf að vinna að svo við komumst í 1. flokk leiðsögunáms. ------------------------------------------------------------------------------------ Skúli Möller, formaður Fl: (26.09.2010)
Erum við of lítil?
Nú fer hringekjan af stað að nýju. Kjarasamningar okkar, sem og allra félaga innan ASÍ, eru lausir í enda nóvember. Gangur samninga hefst á gerð viðræðuáætlunar en henni þarf að ljúka 8 vikum áður en samningar eru lausir. Áætlun þessi gefur nokkuð til kynna hvernig aðilar hyggjast ná landi. Kjaranefnd Félags leiðsögumanna var kosin á síðasta aðalfundi en hana skipa Börkur Hrólfsson, Magnús Oddsson og Skúli Möller og til vara Jón Lárusson og Hjalti Björnsson. Í síðustu samningum sátu margir stjórnarmenn samningafundi og tóku þannig virkan þátt í samningagerðinni. Sama fyrirkomulag verður viðhaft nú. Kjaranefnd og stjórn verða að hafa í farteskinu þau atriði sem félagsmenn leggja áherslu á að samið verði um. Til þess að leita eftir helstu kröfum félagsmanna verður fljótlega efnt til almenns félagsfundar og síðan óskað eftir skriflegum tillögum. Þetta reyndist vel síðast. Samningaviðræður taka langan tíma og haldnir eru margir fundir. Síðast var fyrsti fundur haldinn um miðjan nóvember 2007 og lauk samningum eftir 21 fund 28 maí 2008 daginn sem jörð skálf í Flóa og Ölfusi. Höfðaborg, þar sem fundað er hjá Sáttasemjara, hristist líka. Um árangur af samningagerðinni eru örugglega margar skoðanir og allt eins víst að félagsmönnum þyki árangur lítill. Ljóst er þó að ekki varð komist lengra og að það hefði verið ábyrgðarlaust að halda út í sumarið án samninga. Nú er öldin önnur. Hrunið og afleiðingar þess setja stórt strik í reikninginn. Fjölda gjaldþrota og meðfylgjandi atvinnuleysi, sem líklega mun aukast þegar kemur fram á vetur, og þeim mun bara fjölga sem búa við ömurleg kjör. Því miður skeður lítið í endurreisn atvinnulífsins, hvað sem líður yfirlýsingum stjórnvalda. Það er ömurlegt til þess að hugsa að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur fallið um 20-25% og er nú svipaður og hann var 2004. Það eru ekki margar atvinnugreinar í landinu sem eru í stakk búnar til að veita starfsfólki sínu kjarabætur. Ferðaþjónustan er ein þeirra því það eru helst útflutningsfyrirtæki sem hafa borð fyrir báru sökum gengis krónunnar. Aðstæður verkalýðsfélaganna eru því mjög mismunandi og getur auðveldlega komið til deilna þegar reynt verður að ná samstöðu. Eitt er þó það sem allir myndu fagna og það væri ef ASÍ tækist að koma því til leiðar að matarverð lækkaði. Það væri mikilsverð kjarabót fyrir alla. En af hverju kallast pistill þessi: Erum við of lítil? Félag leiðsögumanna er næst minnsta stéttarfélag landsins, af þeim sem ekki eru í landssambandi. Samt höfum við opna skrifstofu með starfsmannai og reynum að veita félagsmönnum þjónustu af veikum mætti. Við erum með sjúkrasjóð og endurmenntunarsjóð sem félagsmenn geta sótt í og er sjúkrasjóður okkar nokkuð öflugur. En það eru þó launin sem telja mest. Ekki þykja þau merkileg. Eftir síðustu hækkun, sem kom til framkvæmda 1. júlí s.l. eru hæstu mánaðarlaun, þ.e. grunnlaun, 226.040 kr. Lágmarkslaun félaga innan ASÍ eru 165.000 kr. Fróðlegt er í þessu sambandi að skoða launakönnun VR sem birtist í nýjasta VR blaðinu, september 2010. Lægstu grunnlaun sem þar er að finna er afgreiðsla á kassa 201.000 kr. Er þetta eina starfið eina starfið innan VR sem er verr borgað en starf leiðsögumanna. Næst fyrir ofan okkar eru framleiðsla og pökkun 227.000 kr. Þar fyrir ofan kemur gestamóttaka 240.000 kr. Þegar svona launakönnun er skoðuð fer ekki hjá því að sú hugsun læðist að manni: Hvað hafa samninganefndir okkar verið að gera í síðustu samningum? Var samningafólk okkar ekki að standa sig í stykkinu eða er virðing viðsemjanda okkar á starfi okkar svona lítil að ekki verður meira sótt með hefðbundnum aðferðum? Eða er félag okkar of lítið til að hafa nægjanlegt vægi svo sækja megi meiri kjarabætur? Þurfum við að leita á náðir stærri félaga til að öðlast þetta vægi? Þetta skulum við hafa í huga nú þegar ný samningalota hefst. Höfum í huga að annað sérhæft starfsfólk innan VR er með 350.000 kr. í grunnlaun og hvað erum við annað en sérhæft starfsfólk! Skúli Möller, formaður Félags leiðsögumanna, skrifar pistil í Morgunblaðið Ferðamenn - leiðsögumenn Íslendingar hafa enn og aftur verið minntir á hve viðburðaríkt landið okkar er. Tvö eldgos, það fyrra stutt túristagos, þar sem sjá mátti kraftinn og ægifegurð gjósku- og hraungoss. Hið síðara byrjaði sem sprengigos, þar sem askan dreifðist um háloftin og hafði meiri áhrif á flugumferð í heiminum en nokkurn tíma hafði átta sér stað. Gosið var mest öskugos þó mikill ís hafi verið bræddur sem orsakaði jökulhlaup í byrjun. Því miður hefur gosið þegar haft meiri og verri afleiðingar fyrir þá íbúa landsins sem búa í næsta nágrenni jökulsins en nokkur lifandi Íslendingur hefur orðið vitni að, ef frá er talið gosið í Vestmannaeyjum 1973. Við þurfum að fara allt aftur til Öskjugossins 1875 til að finna gos sem hafði meiri áhrif á búsetu í landinu en þá varð ógurlegt öskufall um mikinn hluta norðausturlands. Fyrir okkur eru eldgos engin nýlunda. Við vitum að eldgos verða hér á 4-5 ára fresti og er aðeins spurning hvar. Siðasta gos, undir Vatnajökli, var í nóember 2004 svo fræðilega var kominn tími á eldgos. Jarðfræðingar okkar, sem eru meðal þeirra fremstu í heiminum, hafa leyft okkur, með hjálp fjölmiðla, að fylgjast með breytingum á mörgum stöðum á landinu, sem gætu alveg leitt til eldgosa. Má þar nefna Upptyppinga, austan Herðubreiðar, og svo auðvitað Heklu. Jarðfræðingarnir sögðu einnig frá breytingum í Eyjafjallajökli en einhvernveginn var eins og fyrra gosið, á Fimmvörðuhálsi, kæmi þeim svolítið á óvart enda hafði ekki gosið þar í mörg þúsund ár. Í jöklinum gaus hins vega síðast 1821 - 1823 og því í raun líklegra að þar myndi kjósa. Ísland kemur jafnvel færustu vísindamönnum á óvart. Á þessu tíma árs, þ.e. í mars og apríl, kemur hingað, og hafa gert í mörg ár, sívaxandi fjöldi hópa skólakrakka frá Evrópu, aðallega Bretlandi. Langflestir þessara hópa ráða íslenska leiðsögumenn sér til aðstoðar. Margir kennaranna hafa komið hingað oft, ég var t.d. með einum sem var að koma í sjöunda sinn, en vilja samt hafa leiðsögumann sér við hlið. Þeir vita að kunnátta og reynsla leiðsögumannanna er slík að fyllsta öryggis er gætt og frásögn þeirra af lífinu í landinu, fyrr og nú, sem og af öðru sem áhuga vekur hjá þessum ungmennum svarar kröfum þeirra. Fyrra gosið vakti auðvitað mikinn áhuga og ugg hjá sumum en þegar aðstæður voru útskýrðar þá var öllum ljóst að lítil sem engin hætta var á ferðum enda ekki verið að fara nærri gosinu. Reynt var að fara á staði þar sem vel sást til gossins og var það mikil upplifun. Hér kemur vel í ljós munurinn á að hafa íslenska leiðsögumenn eða ekki. Þó nokkrir hópar voru aðeins undit stjórn kennara sem ekki tala íslensku og geta því ekki uppfrætt nemendur á sama hátt og leiðsögumenn gera. þ.e. ferð þessara hópa verður engan veginn eins upplýsandi eða innihaldsrík. Þegar jökulgosið hófst gistu tveir skólahópar í Mýrdalnum. Þeir komust ekki vestur til Reykjavíkur því brúin yfir Markarfljót var lokuð. Nú var ekki annað til ráða en fara austur- og norðurfyrir til Reykjavíkur. Íslenskir leiðsögumenn voru með báðum þessum hópum. Upplýsingar sem fengust úr fjölmiðlum komust því til hópanna án nokkurs æsings. Krakkarnir sendu SMSskilaboð heim og í fyrstu voru aðstandendur þeirra áhyggjufulluir en með góðum útskýringum leiðsögumannanna þá sáu foreldrar og aðrir ættingjar að allt var í lagi. Fyrri hópurinn keyrði beint til Reykjavíkur og tók ferðin 16 tíma. Skipta þurfti um bílstjóra því þannig eru vinnutímareglur þeirra. Leiðsögumaðurinn var á vaktinni allan tímann. Vandamál komu upp t.d. varðandi salerni en engin slík eru á milli Skaftafells og Hafnar, Djúpavogs og Egilsstaða. Áð var á Akureyri síðla kvölds en engin greiðasala er við hringveginn þegar vel kemur fram á kvöld. Fostöðufólk Staðarskála í Hrútafirði opnuðu dyr sínar um nóttina og bjargaði það miklu. Alltaf var leiðsögumaðurinn (kona) á vakt. Allir komu þreyttir til borgarinnar eftir mikið ævintýra ferðalag og ótrúlega upplifun - gos - öskufall - jökulsárlón - norðurljós - ríki Vatnajökuls - hreindýr - Austur og Norðurland. Alla þessa löngu leið undir vökulu auga leiðsögumannsins. Hins hópsins beið samskonar ævintýri nema hann gisti eina nótt á Akureyri. Þessi hópur lenti í meira öskufalli en sá fyrri því þau gistu aðra nótt í Mýrdalnum. Aftur kom í ljós ótvíræður kostur þess að hafa íslenskan leiðsögumann. Íslendingar ferðast mikið til útlanda. Þeir vita að það gefur ferðinni mjög aukið gildi að hafa staðkunnugan farastjóra en líka er augljós kostur að hafa heimamann til að leiðsegja. Það sama á við hér á landi. Stór hópur fólks hefur lagt á sig að fara í skóla til að læra leiðsögn. Við eigum því mikinn fjölda útlærðra leiðsögumanna, sem tala ótal tungumál. Þetta fólk eru talsmenn þjóðarinnar, þeir uppýsa ferðamenn um allt er varðar landið, sögu þess og lífið hér á eyjunni okkar, hvort sem er í styttri eða lengri ferðum, í langferðabílum, gönguferðum, hjólaferðum, fjallaferðum. Útlærðir íslenskir leiðsögumenn eru nauðsynlegir, ef gestir okkar á ferð um landið eiga að geta notið ferðarinar til fullnustu. - greinin birtist þ. 19.06.2010 (ML/stjórn) Skúli Möller, formaður Félags leiðsögumanna, skrifar í Morgunblaðið Aðstaða á ferðamannastöðum Undanfarin ár hefur straumur erlendra ferðamanna aukist svo að á síðasta ári komu á sjötta hundrað þúsund ferðamanna til landsins. Langflestir koma vegna okkar einstæðu náttúru. Ferðamennirnir dreifast um allt land, út til dala og upp til fjalla. Allsstaðar má eiga von á ferðamönnum. Stór hluti ferðast í skipulögðum ferðum, styttri eða lengri. Aðrir ferðast á eigin vegum, taka bílaleigubíl, fljúga, hjóla eða "á puttanum". Margir með áætlunarbifreiðum. Tekjur okkar af ferðamönnum hafa aukist í hlutfalli við fjölgun þeirra og er nú svo komið að þær nema allt að 20% af þjóðartekjum og er fyrir séð að þær munu bara aukast ef við bregðumst rétt við þeim vanda sem að okkur steðjar í dag vegna eldgossins í Eyjafjallajökli og er átak hins opinbera í samvinnu við einkaframtakið mjög svo af hinu góða. En hvernig tökum við á móti ferðamönnum. Íslendingar hafa í gegnum aldirnar verið þekktir fyrir gestrisni. Ferðalöngum, sem komið hafa um langan veg, var veittur beini og jafnvel húsaskjól. Svona er þetta víða enn. En auðvitað hefur margt breyst með auknum fjölda. En er fjöldinn orðinn of mikill? Er í lagi að þeim fjölgi ótakmarkað? Er nægilega góð aðstaða fyrir allan þennan skara? Áætlanir gera ráð fyrir að með fjölguninni, sem verið hefur undanfarin ár, þ.e. 5-7% á ári, þá muni fjöldinn ná einni milljón eftir um 10 ár. Þegar þessum fjölda verður náð verða mjög margir staðir á landinu í hættu, sérstaklega staðir langt inni í landi þar sem gróður er hægvaxta eins og t.d. í Landmannalaugum og Herðubreiðarlindum, ef ekkert verður aðgert og fjöldinn takmarkaður. Eru fjölsóttir staðir í stakk búnir að taka á móti svo mörgum. Þingvellir, Gullfoss og Geysir eru fjölsóttustu ferðamannastaðir landsins. Á Þingvöllum, fyrsta þjóðgarði landsins, er í dag sæmileg aðstaða en með mikilli aukningu þarf að bæta margt á svæðinu. Aðstaðan við Gullfoss og Geysi er til skammar. Þar reiðir hið opinbera sig á einkaframtakið sem hefur reist greiðasölu á báðum stöðum. Ágangur á þessum stöðum vegna t.d. salernisferða er gífurlegur. Hvað yrði ef lokað væri á salernisferðir nema fyrir gesti staðanna. Við Gullfoss var reist svokölluð Sigríðarstofa, í minningu Sigríðar Tómasdóttur frá Brattholti,, með upplýsingum um jarðfræði svæðisins. Þar eru salerni en stofa þessi var lokuð í allan vetur. Geysissvæðið er í mikilli niðurníðslu og þarf ekki annað en að skoða göngustíga. Steinlögðu stígarnir voru sæmilegir en þeir ekkert lagaðir í mörg ár, ófullgerðir. Stígurinn frá hvernum Blesa og niður að Strokk verður eitt moldarsvað í vætu og er í dag hættulegur þar sem svo mikið hefur runnið úr honum. Merkingar og takmarkanir við hverina eru allsendis ófullnægjandi. Hvar eru landverðir þessara staða? Týndir? Það væri til að æra óstöðugan að fara svona um allt land og gagnrýna. Því er rétt að geta líka þess sem vel er gert og má í því sambandi nefna þjónustumiðstöððvar í Skaftafelli og í Ásbyrgi en þá verður líka að minnast á léleg bílastæði við Dettifoss, en þar var örtröðin s.l. sumar oft slík að til hreinna vandræða horfði. Stjórnvöld tala fjálglega um að ferðaþjónustan verði einn þeirra þátta sem muni koma okkur úr þeim vandræðum sem íslensk þjóð á nú í. En til að svo megi verða verður að auka mjög það fjármagn sem veitt er í greinina og þá ekki bara ríkisvaldið heldur líka sveitarfélögin. Mjög mörg hafa byggt góða aðstöðu fyrir ferðamenn með góðum tjaldstæðum og tilheyrandi hreinlætisaðstöðu, t.d. á Akureyri og Egilsstöðum og víðar. Einkaaðilar hafa líka tekið til hendinni og gert fyrirmyndar aðstöðu, t.d. í Dæli í Víðidal og á Kirkjubæjarklaustri, sem og á mörgum öðrum stöðum. Eins og staðan er í dag erum við engan veginn í stakk búin til að taka á móti einni milljón ferðamönnum. Ferðamálayfirvöld verða að gera og kynna áætlanir um uppbyggingu á vegum ríkisins. Sveitarfélög verða að gera slíkt hið sama. Dreifa þarf álaginu. Hvetja til ferða um svæði sem eru vannýtt s.s. Vestfirði. En það þýðir auðvitað ekki að senda þúsundir inn á svæði sem eru alls ekki tilbúin að taka á móti þeim fjölda. Það er ekkert grín að ferðast um Vestfirðina, erfiðir fjallvegir og á köflum nær óökufærir. Hér þarf Vegagerðin að taka til hendinni. Ferðamenn sem koma hingað í hópferðum ferðast gjarnan með leiðsögumönnum. Það hefur því miður færst í vöxt að erlendir hópstjórar eru notaðir til að leiðsegja farþegum þó þeir hinir sömu séu kannski að koma hingað í fyrsta sinn. Þetta er gert í skjóli evrópureglna um frjálst flæði vinnuafls og er auðveldara þar sem starf íslenskra leiðsögumanna er ekki lögverndað. Ef við viljum taka almennilega á móti ferðamönnum þá verðum við að veita leiðsögumönnum okkar vernduð réttindi. Leiðsögumenn, sem lokið hafa prófi frá viðurkenndum skólum, eru nokkurs konar talsmenn þjóðarinnar. Erlendur ferðamaður sem hefur ferðast um landið okkar með hæfum leiðsögumanni snýr aftur ánægður til síns heima og hann er miklu líklegri til að mæla með Íslandsferð við vini sína og kunningja en sá sem ekki hefur notið leiðsagnar íslensks leiðsöumanns. - greinin birtist þ. 22.05.2010 (ML/stjórn) |
Hægri hlið 
